Μη Ιδιοπαθείς Φλεγμονώδεις (ΙΦΕΝ) Κολίτιδες

0 288

Η διάγνωση της ΙΦΕΝ κολίτιδας είναι ως ένα βαθμό διάγνωση αποκλεισμού άλλων αιτίων κολίτιδας.
Καθώς η αντιμετώπιση των ΙΦΕΝ γίνεται πιο περίπλοκη και η έγκαιρη έναρξη θεραπείας μπορεί να αλλάξει τη φυσική τους πορεία,  είναι σημαντική η αναγνώριση των άλλων κολίτιδων που μιμούνται τις ΙΦΕΝ.
Ο προβληματισμός είναι πιο έντονος σε συγκεκριμένα κλινικά σενάρια όπως οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά, οι ανοσοκατεσταλμένοι και η περίπτωση που διαγνωσμένη ΙΦΕΝ επιπλέκεται με την παρουσία άλλης – συνήθως λοιμώδους – κολίτιδας.
Καθώς τα πιθανά αίτια μιας κολίτιδας είναι πολλά προτείνεται η διαγνωστική προσέγγιση να προσαρμόζεται στο εκάστοτε κλινικό σενάριο με σκοπό τη στοχευμένη αξιοποίηση εξετάσεων όπως η ενδοσκόπηση και η ιστολογική εξέταση. Είναι λοιπόν απαραίτητο το κλινικό ιστορικό που θα εξετάζει για συγκεκριμένα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά (καταγωγή και ταξίδια), διατροφικές συνήθειες, λήψη φαρμάκων και συννοσηρότητες.

Πρώτα πρέπει να αναγνωρίζεται ο ασθενής με κολίτιδα, καθώς σε αντίθεση με τις παθήσεις του λεπτού εντέρου εμφανίζει διάρροιες με μικρό όγκο, τεινεσμό και κυρίως πρόσμιξη αίματος.

Συνηθισμένο διαγνωστικό πρόβλημα είναι η διαφορική διάγνωση της πρωτοεμφανιζόμενης ΙΦΕΝ από λοιμώδη οξεία αυτοπεριοριζόμενη κολίτιδα. Υπάρχουν διαφορές αλλά και αλληλοεπικάλυψη στα κλινικά και ενδοσκοπικά χαρακτηριστικά με αποτέλεσμα η ιστολογική εξέταση να είναι πιο χρήσιμη.
Συγκεκριμένα προτείνεται η αναζήτηση στοιχείων χρονιότητας ενδεικτικής των ΙΦΕΝ στις βιοψίες του ασθενή με κολίτιδα: διαταραγμένη αρχιτεκτονική των κρυπτών και η εντονότερη και βαθύτερη παρουσία λεμφοκυττάρων και πλασματοκυττάρων.
Είναι ενδιαφέρον ότι η ανεύρεση κοκκιωμάτων συνηγορητικών για νόσο του Crohn είναι και σπάνια αλλά και μη ειδική. Η επανάληψη της ενδοσκόπησης και της βιοψίας μπορεί να βοηθήσει σε αμφιβολίες.

Στα λοιμώδη αίτια κολίτιδας βρίσκουμε τους συνήθεις υπόπτους: ιούς, βακτήρια, μύκητες και παράσιτα. Οι κολίτιδες από ιούς υποχωρούν συνήθως σύντομα και εύκολα και καθώς δεν υπάρχει ειδική θεραπεία σπάνια προβληματίζουν. Μια εξαίρεση είναι η εντερική προσβολή από CMV που περιπλέκει τη αντιμετώπιση γνωστής ΙΦΕΝ κολίτιδας.

Τα πιο συνηθισμένα βακτήρια είναι η Shigella, η Salmonella, το Campylobacter, η Yersinia και το 0157 E.Coli. Η Yersinia μιμείται με επιτυχία την ειλεοκολική νόσο του Crohn και το 0157 E.Coli την ισχαιμική κολίτιδα. Αυξημένη τα τελευταία έτη είναι η συχνότητα και η βαρύτητα της λοίμωξης από Clostridium Difficile με σημαντική την έγκαιρη διάγνωση και Θεραπεία.

Το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης μπορεί επίσης να προκαλέσει σύγχυση με ειλεοκολική νόσο του Crohn. Διαφορές στην κλινική εικόνα και την ενδοσκόπηση στρέφουν προς τη σωστή διαγνωστική έρευνα.

Μύκητες και παράσιτα συνδυάζονται συνήθως με ανοσοκαταστολή και συγκεκριμένη επιδημιολογία. Υποψία για σεξουαλικώς μεταδιδόμενες κολίτιδες-ορθίτιδες μπαίνει συνήθως στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο (HIV, πρωκτική σεξουαλική επαφή). Η αναζήτηση γενικά του λοιμογόνου παράγοντα στα κόπρανα (καλλιέργειες) ή υλικό βιοψίας είναι συνήθως καθοριστική.

Η μικροσκοπική κολίτιδα (κολλαγονική ή λεμφοκυτταρική) δεν έχει σχέση με ΙΦΕΝ. Η διάγνωση μπαίνει με την ιστολογική εξέταση μακροσκοπικά φυσιολογικού βλεννογόνου. Συνήθως πρόκειται για γυναίκες που εμφανίζουν υδαρείς διάρροιες. Υπάρχει ιστορικό λήψης φαρμάκων (συνήθως ΜΣΑΦ) και αυτοανοσίας.

Η κολίτιδα εξ αχρηστίας (diversion) συναντάται σε χειρουργικά απομονωμένα από τη ροή των κοπράνων τμήματα του παχέος εντέρου. Δεν έχει ειδικά ιστολογικά ή ενδοσκοπικά χαρακτηριστικά. Αποκαθίσταται με την αποκατάσταση της συνέχειας του εντέρου.

Στους ηλικιωμένους διαφοροδιαγνωστικό πρόβλημα δημιουργούν η ισχαιμική κολίτιδα, ειδικά οι χρόνιες μορφές αυτής. Συνυπάρχει συχνά καρδιαγγειακή συννοσηρότητα και λήψη φαρμάκων χωρίς τις περισσότερες φορές εμφανή απόφραξη αγγειακών στελεχών.

Όταν υπάρχουν εκκολπώματα θα πρέπει να σκεφτεί κανείς και την τμηματική κολίτιδα που σχετίζεται με εκκολπώματα. Συνήθως δεν προβληματίζει τον κλινικό ιατρό, είτε λόγω τυπικής ενδοσκοπικής κατανομής (γύρω από εκκολπώματα σιγμοειδούς, χωρίς προσβολή του ορθού), είτε λόγω ήπιας κλινικής εικόνας.

Υπάρχουν κολίτιδες που σχετίζονται με συγκεκριμένους φυσικούς παράγοντες, όπως η ακτινοθεραπεία στην πύελο και φάρμακα. Στην κατηγορία των κολίτιδων από φάρμακα εκτός από τα γνωστά από παλιά (ΜΣΑΦ, 5 φθοριοουρακίλη) προστίθενται συνεχώς νέα π.χ. ανοσοθεραπείες όπως το ipilimumab, για τα οποία απαιτείται ενημέρωση και επαγρύπνηση.

Πολλά συστηματικά  νοσήματα, κυρίως αγγειίτιδες, προσβάλλουν μεταξύ άλλων και το πεπτικό σύστημα. Επειδή αυτό μπορεί να συμβαίνει σε απουσία συστηματικών εκδηλώσεων δημιουργούνται διαγνωστικά προβλήματα με χαρακτηριστική την περίπτωση μίμησης νόσου του Crohn από Behcet ή σαρκοείδωση.

Σε πολύ νεαρές ηλικίες-παιδιά υπάρχουν γονιδιακά καθορισμένα νοσήματα με φαινότυπο ΙΦΕΝ, αλλά διαφορετικό τελείως θεραπευτικό χειρισμό. Το μόνο που απαιτείται αρχικά είναι η κλινική υποψία.

Τα τελευταία έτη διευρύνεται συνεχώς η κατηγορία των ανοσοκατεσταλμένων ασθενών. Αυτοί μπορεί να εμφανίσουν ΙΦΕΝ κολίτιδα, κολίτιδα από ευκαιριακά παθογόνα καθώς και κολίτιδα από τις θεραπείες που λαμβάνουν.

Τέλος πρέπει να επισημανθεί η σημασία της συνύπαρξης άλλων αιτίων κολίτιδας σε ασθενείς με ΙΦΕΝ. Υπάρχει για διάφορους λόγους αποικισμός του εντέρου με λοιμογόνους παράγοντες, με εξέχοντες τους C Difficile και CMV. Πολλές φορές είναι δύσκολο να φανεί αν πρόκειται για «αθώα συνύπαρξη» ή κλινικά σημαντική νόσο που πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Συμπερασματικά, ενώ οι ΙΦΕΝ κολίτιδες αποτελούν πλέον τη συνηθέστερη διάγνωση του ασθενή με κολίτιδα, υπάρχουν και άλλες που μπορούν να τις μιμηθούν. Καθώς δεν έχουν όλες ειδικά χαρακτηριστικά, ο χειρισμός τους συνιστά πρόκληση για τον κλινικό γαστρεντερολόγο. Προαπαιτούμενα για την επιτυχή διάγνωση και θεραπεία των άλλων κολίτιδων είναι η γνώση τους και η ορθή κλινική κρίση με συνετή χρήση των διαγνωστικών τεχνολογιών και συνεργασίες, κυρίως με τον παθολογοανατόμο.

 

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Louis E. When it is not inflammatory bowel disease: differential diagnosis. Current Opinion in Gastroenterology 2015, 31: 283-9
  2. Chachu K et al. How to diagnose and treat Inflammatory Bowel Disease Mimics in the refractory IBD patient who does not have IBD. Inflammatory Bowel Disease 2012, 22: 1262-1280
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΟΥΦΛΕΡΗΣ

80%
Πολύ Καλό
  • Χρησιμότητα

Αφήστε μια απάντηση